لیسه هدایت و خدمات مدیر اشرف زاهدی

ایجاد و تاسیس

مکتب هدایت که در قریه سنگ شانده قرار دارد، در سال 1354ش در دوره جمهوری داود خان شروع به کار کرد و به علت نبود ساختمان و تعمیر مناسب، کلاسهای آن ابتدا در زمین سرباز و در فضای آزاد بر گزار می شد. در 1355ش بودجه دولتی احداث ساختمان مکتب تخصیص یافت، کار ساخت و ساز به سرعت آغاز شد و در کمتر از دوسال به پایان رسید. مکتب هدایت در دو واحد آموزشی و استراحتگاه معلمان، دارای ساختمان مدرن سنگی و 21 کلاس درس در زمینی به وسعت تقریبی سه هزار متر قرار دارد ودر سال 1357ش همزمان با تعطیلی مکاتب و شروع جنگ و نا آرامی در کشور، آموزش تا صنف 8 در آن جریان داشت.

باز گشایی مجدد

در سال 1357ش بعد از سرنگونی حکومت جمهوری داود خان و روی کار آمدن مارکسیستها به رهبری نور محمد ترکی، قیام عمومی در سراسر کشور آغاز شد، دیری نپائید که نتایج و پیامدهای آن همه نقاط کشور را در بر گرفت، نهاد ها، ادارات، مراکز آموزش عالی، و مکاتب تعطیل شدند، چرخه فعالیت مکتب هدایت نیز در ماه ثور سال مذکور با فرار معلمین از کار افتاد.  تعطیلی مکاتب به مثابه توقف جریان آموزش نوین بود که از یک طرف با ایجاد اختلال در ارتقای سطح سواد باعث خسارت جبران ناپذیر بر فرهنگ جامعه می شد و و از جانب دیگر با کند شدن آهنگ سواد آموزی، جایگاه و منزلت معنوی نسل های بعدی در شیب سقوط قرار می گرفت. این موضوع موجب نگرانی عمیق بزرگان و نخبگان جامعه شد و حرکتهای جهت پیدا کردن راه حل و از سر گیری جریان آموزش و بازگشائی مکاتب آغاز گردید. سر معلم اشرف زاهدی چهره شاخص و منحصر به فرد وشخصیت معروف و شناخته شده ای جاغوری در این عرصه است. بدون شک وی را پدر معارف نوین جاغوری و پایه گزار سیستم جدید آموزشی  می توان لقب داد. اشرف زاهدی فارغ التحصیل رشته زراعت از دانشگاه کابل و فرد با سواد و فهمیده،  بعد از چند سال فعالیت بعنوان کارمند وزارت زراعت در کابل و غزنی، در سال 1360 همزمان با فرار و جدایی بسیاری از کارمندان، وظیفه دولتی را رها کرد و به سرزمین آبایی خود جاغوری بازگشت. در سال1361پشنهاد بازگشایی مکتب هدایت از طرف مرحوم حجت الاسلام شیخ خادم علی زاهدی که به تازگی از ایران بازگشته بود مطرح شد. او که در مسیر بازگشت مدتی در پاکستان توقف داشت، با رایزنی و تفاهم، قول همکاری و مساعدت بعض از خییرین را گرفته بود، برادر خود سر معلم اشرف زاهدی را گزینه مناسب جهت مدیریت مکتب هدایت دید. حجت الاسلام زاهدی با استفاده از نفوذ در منطقه و گفتگوی مداوم و پیگیر، توانست نظر مساعد بزرگان و متنفذین منطقه را جهت بازگشایی مکتب جلب کند هرچند مخالفت های وسیع و کارشکنی های فراوان از جانب محافل مختلف با اصل وجود مکاتب کلاسی که نماد بی دینی و کفر تلقی می شد، ابراز می گردید، اما با تمام اینها سرانجام مکتب هدایت در شرایطی که هیچ مکتبی در جاغوری فعال نبود، در ماه جوزای سال 1361ش با تلاش خستگی ناپذیر مرحوم حجت الاسلام زاهدی و با کمک مادی مرحوم حاجی رسول الله یاری، بازگشایی شد و بعد از وقفه 5 ساله، فعالیت خود را از سر گرفت اما این بار نه با مدیریت دولت بلکه با همکاری و همیاری مردم.

در آیین نامه مکتب هدایت، ضمن پرداختن به اهداف کوتاه و بلند مدت آموزشی و ترسیم چشم انداز از افق آینده جامعه و فارغ التحصیلان، شرح وظایف و اختیارات افراد دخیل و کادر آموزشی به خوبی تعریف شده و نگرانی های جامعه مبنی بر حفظ هویت دینی فرزندان آنها و محافظت از افتادن در دام گروه های التقاطی و منحرف، با استفاده از نظارت یک روحانی برجسته و بزرگ، تا حدی زیادی تامین شده است. در این چارچوب، حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای اکبری غاربره بعنوان مدیر، جناب آقای محمد اشرف زاهدی بعنوان سر معلم، و یک روحانی بعنوان معلم دینیات تعریف شده است. مکتب هدایت از همان ابتدا، فرایند آموزش را با بکار گیری چند نفر از معلمین فنی و آموزش دیده به نام های: معلم عبد الوهاب چوب، معلم علیدوست صوبه، و معلم علی مدد تبقوس آغاز کرد و وظیفه تدریس دینیات به عهده حجت الاسلام مقصود فصیحی زاده گذاشته شد که صرفا تا پایان سال 61 ادامه داشت. حجت الاسلام استاد اکبری بعنوان مدیر، هر روزه با پیمودن راه طولانی در مکتب حاضر می شد و این همکاری تا پایان سال 1364ش که ایشان به کوئته مهاجرت کرد ادامه داشت. وجود شخصیت برجسته ای چون استاد اکبری در مکتب هدایت در تغیر ذهنیت منفی مردم نسبت به مکاتب جدید و اطمنان از سالم بودن فرایند آموزش، تاثیر زیاد داشت.

 منابع مالی

تامین مالی و مصارف مکتب هدایت بعد از بازگشایی مجدد، مسیر پر پیچ و خم را طی کرده است اما همانگونه که ذکر شد، کمک دهنده اولیه مرحوم حاجی رسول الله یاری بود. بعد از طرح باز گشایی مکتب و درخواست مرحوم حجت الاسلام زاهدی از حاجی الله یاری جهت سهم گیری در این راه، ایشان با توجه به این که در رأس یک گروه جهادی بود و ارتباط عمیق با نهاد ها و سازمان های خارجی کمک کننده به افغانستان داشت؛ به خوبی توانست این مخارج را تامین نماید و این همکاری تا سالهای پسین ادامه داشت. با رونق مکتب هدایت و بازتاب مثبت آن، امید جدیدی در جامعه خلق شد، سیل عظیم از نوجوانان رو به تحصیل آوردند و بدین ترتیب هر ساله به تعداد شاگردان افزوده می شد و کلاسهای جدید ایجاد می گردید. به موازات گسترش فعالیت مکتب، ادامه فرایند آموزش خالی از مشکل نبود؛ زیرا ایجاد کلاسهای جدید نیازمند استخدام کادر آموزشی بیشتر و تامین منابع درسی بود؛ مصارف این کار تنها از محل کمکهای حاجی رسول قابل تامین نبود؛ بلکه نیاز به منابع جدید مالی به شدت احساس می شد. این موضوع ذهن سر معلم اشرف را به خود مشغول کرد. در همین گیرو دار در سال 1362ش، یک هیئت خارجی از کشور آلمان از مکتب هدایت بازدید کرد؛ با توجه به جنگ و درگیری در جاغوری و کل کشور که منجر به تعطیلی کامل مکاتب شده بود، رونق مکتب هدایت و نشاط آموزشی آن، اعضای هیئت مذکور را به شدت تحت تاثیر قرار داد، آنان ضمن تمجید از فعالیت های این مرکز آموزشی و تقدیر از دست اندرکاران امر خصوصا سر معلم اشرف که جهت فعالیت مستمر بدون چشم داشت منافع مادی از هر کوششی فرو گذار نمی کرد؛ قول جدی کمک مالی داد. بنا به گفته سر معلم زاهدی که در معیت حجت الاسلام استاد اکبری پذیرای هیئت مذکور بود، آنان خود را وابسته به هیج سازمان دولتی و غیر دولتی ندانستند و صرفا عضو «حلقه دوستان افغانستان» یا « SKA » در آلمان معرفی کردند که بیشتر متشکل از بازنشستگان هستند و در یک حرکت خود جوش به جمع آوری کمکهای مردمی و ارسال آن به مناطق محروم افغانستان، با مقاصد انسانی می پردازند. هیئت آلمانی در بازگشت به کشور خود کمکهای حلقه دوستان افغانستان را از آن پس شامل حال مکتب هدایت کرد. آنان هیچ دفتری در افغانستان و پاکستان نداشتند؛ کمکهای مذکور بطور مستقیم به دست سر معلم زاهدی می رسید و ایشان مجبور بود برای دریافت این کمکها سال سه بار مخاطرات سفر به پاکستان را با وجود خطرهای فراوان جانی و مالی و رنج های زیاد بپذیرد تا بتواند به موقع دستمزد معلمین و مصارف مکتب را تامین نماید. این کمکها هرچند اندک بود اما سهم بزرگی در ادامه فعالیت های لیسه هدایت، لیسه فیضیه، لیسه مازار بی بی و مکتب توحید سه قول داشت که جمعا در مدیریت سر معلم زاهدی بود.  در سال 1383ش که سر معلم زاهدی کشور را ترک کرد و مجبور به مهاجرت به نیوزلند شد، کمک حلقه دوستان افغانستان نیز قطع گردید.

حلقه دوستان افغانستان یا SKA در سال 1382 با هدف نکو داشت و تقدیر از زحمات سر معلم اشرف زاهدی در روشن نگهداشتن چراغ دانش و رونق معارف در جاغوری؛ از وی برای سفر به آلمان دعوت کرد. این سفر که در همان سال انجام شد، بنا به اظهار جناب زاهدی، آلمانها در استقبال و تمجید و تشویق از وی سنگ تمام گذاشتند و به افتخار وی در شهرهای مختلف آلمان جلسات زیاد بر گزار کردند که در آنها علاوه بر جمع آوری کمک، تدابیری جهت معرفی فرهنگ و تمدن افغانستان در نظر گرفته شده بود. سخنرانی سر معلم زاهدی در تشریح اوضاع سیاسی افغانستان و تاثیر آن بر جریان فرهنگ و آموزش و معرفی جاغوری بعنوان تنها بخش خارج از تسلط دولت که در طول دوران جهاد با همت مردم و افراد خییر، تعلیم و تربیت با فعالیت مستمر و بدون وقفه مکاتب در مناطق مختلف آن جریان داشت؛ باعث آگاهی و اطلاعات فراوان در بین آلمان ها گردید. کمک های جمع آوری شده صرف تعمیر، بهسازی و توسعه مکاتب متذکره گردید که زیر نظر و هدایت استاد سر معلم زاهدی قرار داشت.

ارتقای مکتب هدایت به لیسه

بعد از توافقات " بُن" و شکل گیری نظام  بر آمده از رای مردم و دموکراسی، معارف افغانستان با کمک جامعه جهانی، نظم و سامان جدید یافت. اولویت گسترش سواد با شناسایی و تحت پوشش قرار گرفتن مکاتب توسط وزارت معارف آغاز گردید و به زودی نظام یک دست و فرا گیر با ثبت مکاتب در سراسر کشور شروع شد، اما ثبت و رسمی کردن مکاتب با توجه به نو کار بودن وزارت خانه و ساختار جدید آن از یک طرف، کمبود نیروی انسانی ماهر و فنی در وزارت خانه و ادارات تابعه از دیگر سو، و تراکم مراجعین و ارباب رجوع، کار سخت و طاقت فرسا بود. استاد سر معلم اشرف زاهدی در سال 1382 کار ثبت مکتب هدایت را در کابل آغاز کرد و با پیگیری های مداوم و رفت و آمد های مکرر سرانجام موفق شد مکتب مذکور را به عنوان لیسه هدایت در وزارت معارف ثبت کند. از آن پس لیسه هدایت زیر نظر اداره معارف دولتی غزنی به کار خود ادامه داد و با توجه به سابقه درخشان، مدیریت علمی، و فارغ التحصیلان موفق و شاخص، نه تنها در ولایت غزنی بلکه در کل کشور رتبه برتر را از آن خود کرد.  

مدیریت لیسه هدایت از ماه جوزای سال 1361ش همزمان با بازگشایی مجدد، تا پایان سال تحصیلی 1383ش به مدت 22 سال به عهده استاد سر معلم اشرف زاهدی بود. ارتقای سطح تحصیلی، بالا رفتن میزان سواد، راهیابی درصد زیادی از فارغ التحصیلان لیسه هدایت در دانشگاه های داخلی و خارجی و از همه مهم تر تاثیر شگرف دانش آموزان این مکتب در فرهنگ سازی جامعه، باعث شد که این دوره یکی از درخشان ترین دوره های تاریخ آموزش نوین در جاغوری و ولایت غزنی محسوب گردد. استاد سر معلم زاهدی در سال 1383ش علرغم عشق به میهن و احساس عاطفی عمیق به جاغوری بنا به مشکلات شخصی مجبور به ترک وطن گردید و هم اکنون در کشور نیوزلند زندگی می کند در حال که لحظه از یاد وطن و پیشرفت معارف جاغوری غافل نیست. او با تعین دو نفر از معلمین برجسته لیسه هدایت به عنوان معاونین خود و سپردن مسئولیت مدیریت مکاتب تحت اداره خویش به آنان، با اعلام مهاجرت خود به SKA یا " حلقه دوستان افغانستان " کشور را ترک کرد و با رفتن وی، کمک های حلقه دوستان افغانستان نیز قطع گردید اما همکاری معنوی و مادی وی با لیسه هدایت و مکاتب تحت مدیریت ادامه دارد. ایشان بطور پیوسته هر ساله تابستان با دستان پر از کمک های مهاجرین مقیم استرالیا، نیوزلند، و امارات متحده عربی به جاغوری باز می گردد و مثل سابق به وظایف سرکشی و نظارت و رفع و رجوع کمبودی ها و کاستی های مکاتب مربوطه مشغول می باشد. هرچند نام استاد مدیر اشرف زاهدی با لیسه هدایت گره خورده است، اما واقعیت امر آن است که فعالیت های ایشان در امر گسترش معارف و فرهنگ سواد آموزی، کل جاغوری را در بر می گیرد. پرداختن به کل فعالیت ها، خدمات، و اقدامات وی در سطح جاغوری نیازمند نوشتار جداگانه و مستقل است، اما موارد ذیل را می توان بعنوان بخش کوچکی از فعالیت های آن استاد فرزانه در اینجا ذکر کرد:

1- لیسه‌ دخترانه‌ شهدای تبقوس (1371) با همکاری استاد ‌ملا عبدالکریم امینی و ‌خانم مدینه          قاسمی.

2- لیسه‌ دخترانه‌ زینبیه‌ چوب (1371) با همکاری ‌ملا محمد زمان توکلی.

3- لیسه‌ دخترانه‌ مزار بی‌بی (1381).

4- ‌مکتب دخترانه‌ وحدت سه قول (1381).

5- مکتب لخشک حیدر (1381).

6- حمایت و تحت پوشش قرار دادن مکتب البیرونی پیدگه در سال 1384 بنا به درخواست بزرگان منطقه.

7- حمایت و تحت پوشش قراردادن مکتب ابتدایی رئیس عبدالله خان قریه‌ جودری، در سال 1388 بنا به ‌‌درخواست مردم منطقه.

8- کمک‌های مادی و حمایت معنوی به مکتب خارتیزک- خاوال.

9- اعمار لیسه امام علی مُرغ دولانه بابه (1393).

 

نویسنده: علیجان سعیدی