اندیشمندان افغانستان

اهداف اقتصادی معارف افغانستان

برسی اهداف اقتصادی

1- ایجادروحیه مشارکت فعال درامر باز سازی کشور

در اهداف اقتصادی اشاره به موضوعات شده است که به نظر می رسد برای کشور بسیار حیاتی و مهم باشد و از آن میان بازسازی کشور است. آسیب های ناشی از نزدیک به سی سال جنگ و درگیری و بی نظمی، منجر به تخریب بافتها مهم و اساسی کشور شده است. گر چه افغانستان کشور توسعه نیافته باقی مانده و متاسفانه اقدامات و تحرکات بسیار ناچیز در زمینه رشد اقتصادی و اجتماعی حتی قبل از جنگ انجام شده بود، اما همان مختصر هم در اثر جنگ بکلی تخریب و نابود شد و نیاز امروز، نوسازی بخش های مختلف می باشد و در این میان ایجاد روحیه مشارکت فعال در نوسازی در اقشار مختلف جامعه بسیار مهم و حیاتی است. با ایجاد دغدغه پیشرفت کشور در افراد خصوصاً نسل جوان مساله توسعه به عنوان یک وظیفه ملی جنبه عمومی پیدا می کند، تشویق و زمینه سازی در فراگیری علوم و فنون و حرفه و فن، می تواند در فراهم سازی نیروی کار ماهر که در ساخت و ساز کشور اهمیت زیاد دارد و از وابستگی به تکنسین ها و کارشناسان خارجی بی نیاز می سازد،  فوق العاده مهم است.آنچه که مهم است اینستکه نگاه مسؤلان به امر نو سازی ،نگاه متوازن ومتعادل باشد،تعدیل قدرت وثروت وبکار گیری منابع وامکانات بصورت متوازن در کلیه نقاط کشور،می تواند در امر بر چیدن تبعیض وشکل گیری جامعه شایسته سالار کمک کند. 

2-آشنای باجغرافیای اقتصادی کشور و جهان

شناخت جغرافیایی اقتصادی ازبرجستگی های دیگراین بخش می باشد. با شناخت بخش های مختلف کشور استعداد پیشرفت آنها از لحاظ دارا بودن پتانسیل و قابلیت لازم، مواد معدنی و طبیعی خصوصیات فیزیکی، غنای خاک، میزان آب چه آبهای جاری و چه سفره های زیرزمینی، رطوبت هوا، موقعیت جغرافیایی، اهمیت ژئوپلوتیکی، کشف میگردد که مستعد چه نوع سرمایه گذاری است؟ و چه نوع فعالیتی بازده اقتصادی خوبتر دارد؟باز شناسی و تعریف افغانستان از لحاظ مطالعات زمین شناسی،برآورد ذخایر و معادن،توانائها و ظرفیتهای اقتصادی و گنجاندن آن در کتب درسی معارف،می تواند در شناخت کشور،و پتانسیلهای اقتصادی آن ،نقش بارز ایفا کند.مطالعات نشان میدهد که کشور ما از لحاظ دارا بودن ذخایر نفت وگاز و سایر مواد معدنی،در حد بسیار بالای قرار دارد.طبق یک اعلام رسمی میزان ذخایر نفت دومیلیارد بشکه و میزان ذخایر گاز در حدود 3/1 تریلیون متر مکعب اعلام شده است [1]. این مقدار نفت وگاز در شمال کشور قرار دارد در حال که تا کنون هیچ اقدام علمی مطالعاطی زمین شناختی در سایر نواحی کشور انجام نشده و اصولا کشور فاقد مرکز زمین شناسی است و مختصر مطالعاتی هم که تا کنون در باره شمال کشور انجام شده،در اثر مطالعاتی متخصصین روسیه در سالهاقبل بوده است.معادن مختلف در افغانستان وجود دارد که تاکنون حدود 300 معدن شناسای شده اند[2].که بعنوان مثال می توان به معدن مس عینک، معادن متعدد سنگ مرمر و سنگ لاجورد...اشاره کرد.به دلیل ضعف مدیریت و ناتوانی در اداره و ساماندهی مراکز مربوطه و نبود امنیت،متأسفانه هر روز بیش از پیش چوب تاراج بر معادن ، ذخایرطبیعی و آثار باستانی ، فرود می آید.گزارشهای از قاچاق وحراج آثار و سنگهای قدیمی در برخی از منطق کشور بدست می آید که شائبه ای دخالت نیروهای غیر مسؤل دولتی در این امررا قوت می بخشد. بیش از چهل سال است که سنگ زمرد ،خود سرانه و غیر قانونی قاچاق می شود[3]،استخراج این سنگ در منطقه سنجن ولسوالی حصه ای اول کوهستانی ادامه دارد،ساکنان محل می گویند لاجورد معادن ولایت بدخشان توسط قاچاق بران وبا همکاری پلیس بصورت غیر قانونی استخراج و به فروش می رسد[4].روزنامه دولتی انیس،به نقل از سخنگوی وزارت معادن،نوشته که روزانه هزاران کیلوگرم لاجورد،از معادن بدخشان به بازار پاکستان،قاچاق و به فروش می رسد [5]. نا امنی وضعف در مدیریت ، باعث شده که به راحتی سرمایه های بزرگ ملی ، تاراج شود و در جیب مافیای بین المللی و انسان های فرصت طلب وزیاده خواه قرار گیرد.از یک نکته نباید غفلت کرد که خطر تاراج منابع سرشار طبیعی و مواد معدنی که بصورت دست نخورده باقی مانده اند، چشم طمع دوست و دوشمن را بخود جلب کرده است، این مطلب از اختلاف شدید تیم مبارزه کننده با تروریسم و طالبان،  بر سر تصاحب معدن اورانیوم هلمند، آشکار می گردد،به  نوشته روز نامه امت ،چاپ کراچی پاکستان، نیروهای بریتانوی تهدید کردند چنانچه آمریکا مانع استخراچ اورانیوم از معادن این ولایت شوند،حفاظت منطقه را رها خواهند کرد[6]. بی دقتی و اهمال در وظایف، و نداشتن برنامه منظم در حفظ وحراست از منابع،معادن، اماکن تاریخی،لطمات شدید بر فرهنگ واقتصاد کشور وارد می سازد. بهر حال آنچه که مهم است استفاده از ظرفیت های کشور در بهبود وضعیت معیشتی ومعرفی آنها از طریق منابع فرهنگی وآموزشی به دانش آموزان که نیروهای مؤثر وصحنه کردان آینده اند می باشد.تاکید بر بهبودی وضعیت اقتصادی وتلاش در راه  کسب معاش حلال،در آموزه های دینی وسیره عملی بزرگان واولیای الهی دیده می شود.نمونه های از برنامه های اقتصادی اسلام در ستور گذشته ذکر شد که می تواند راهنمای عمل اقتصادی ما باشد.

 ۳-آشنای با صنعت توریسم و مناطق توریستی کشور

پرداختن به توریزم و جذب جهان گرد،موردی است که می تواند نقش مهی در تحول اقتصادی داشته باشد.امروزه توریزم به عنوان یک صنعت مطرح است و کشورهای موفق در جذب جهانگرد، هر ساله میلیاردها دلار در آمد دارد و بدون شک کشور ما هم جاذبه های بسیار برای جهانگردان دارد که می شود با استفاده از مدیریت علمی و روشمند، در این زمینه در آمدزیادی عاید کشور کرد.جاذبه های گردشگری زیادی در کشور وجود دارد،کوه های مرتفع ،درره های دیدنی با مناظر خیره کننده طبیعی،آبشارهای زیبا،اماکن زیارتی،وآثار باستانی با قدمت چندین هزار ساله،می تواند کشور را به یکی از قطب های گردشگری جهان تبدیل کندکه بهشت جها نگردان شود.بازدید از بزرگ ترین مجسمه ایستاده دنیا(که متأسفانه در اثر فرهنگ ستیزی گروه متحجر طالبان نابود شدند ولی هنوز دیدن آن،آرزوی هر جهان گرد است)،آثر برجای مانده از دوران غزنویان خصوصادوبرج نصرت با نقشهای پیچیده آجری و خط کوفی زیبای که خواندنش چندان آسان نیست و به گفته پرفیسور آنه ماری شیمل شرق شناس برجسته آلمانی،جزو کتیبه های مهم پیشین،در مناطق اسلامی شرق به شمار می رود[7]،مناره جام در غور،مسجد جامع هرات،که هر دو از آثار برجای مانده از دوره امپراتوری غوریان می باشد،خرابه های باقی ماده از شهر غلغله باتاریخ چند هزار ساله،مغاره های طبیعی وساخته شده توسط انسان ماقبل تاریخ در بامیان و همچنین بند امیر در این شهر،را میتوان از مناطق دیدنی برای جذب توریست قلمداد کرد.معرفی آثار تاریخی وفرهنگی کشوربه عنوان میراث بزرگ وعظیم تاریخی،و ایجاد دغدغه حفظ و حراست از آنها برای شاگردان،از وظایف اولیه معارف و سازمان تعلیم وتربیت می باشد.شاگردان باید از طریق فرایند تعلیم و تربیت بداند که کشور وسرزمین شان محل تلاقی حوزه تمدنی ایرانی،یونانی،بودای،هندو،و اسلام بوده وواریث فرهنگ دیرینه است که ریشه در اعماق تاریخ دارد که بزرگ ترین دلیل برای آن وجود دها اثر تاریخی چون :ابنیه ها،لوح ها،کتیبه ها،سکه ها،مجسمه ها،آثار مکتوب و دهها سند فرهنگی است که باز گو کننده هویت علمی و فرهنگی این سرزمین، می باشد.

4-ایجاد دغدغه بهبود وضعیت بهداشتی و صیحی وارتقای سلامت اجتماعی    

 اشاره به بهبود وضعیت بهداشتی و صیحی که در اهداف ذکر شده گرچه ارتباط مستقیم با اهداف اقتصادی ندارد و جا داشت که در اهداف علمی ذکر می شد اما بی ارتباط هم نیست، بدون شک  رشد اقتصادی در بهبود وضعیت  بهداشتی تاثیر دارد و اصولاً توسعه یک  کل  به هم پیوسته است و وشامل ابعاد مختلف که در زندگی فردی واجتماعی موثراست می گرددوقتی که در آمد اقتصادی، و ضعیت مطلوب داشته باشد، در بخش های مورد نیاز بهداشتی سرمایه گذاری میشود مراکز درمانی مانند بیمارستانها، درمانگاه ها مراکز بهداشت، به اندازه نیاز در شهر ها و روستاها ساخته می شود، برای تامین کادر پزشکی، به گسترش دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، اقدام می گردد اعتبار قابل توجه هر ساله جهت تحقیقات علمی غرض ریشه کنی امراض، اختصاص می یابد، برنامه منظم و مستمر جهت واکسیناسیون اطفال، اعمال می شود، مراکز جهت حمایت مادر و کودک در نظر گرفته می شود، همایش ها و سمینارهای در جهت بررسی ارتقای سلامت اجتماعی، برگزار می گردد، فعالیت فرهنگی در راستای اصلاح فرهنگ و باور های عمومی در امور بهداشت عملی می گردد، اقدامات علمی و فرهنگی در جهت بهبود و اصلاح عادات غذایی و تبیین ضرورت حفظ سلامتی و پرهیز از عادات غیر مطلوب ومضر دراولویت قرار می گیرد،سیاست گذاری در امور کنترل جمعیت صورت می گیرد، اقدامات بهداشتی ولوازم پیش گیری

                                                                                                                                                                                   از بارداری ناخواسته بطور رایگان دراختیار عموم قرار می گیرد. و همچنین بهره­مندی از آب آشامیدنی سالم باسیستم لوله کشی در منازل. موارد یاد شده بخش از اقدامات است که امروزه در کشور های پیشرفته یا در حال رشد که وضعیت بهداشتی – درمانی آنان مطلوب است انجام می شود. در این کشورها سال ها است که مبارزه مستمر بر علیه امراض مسری چون: سرخک- سیاه سرفه – فلج اطفال، هپاتیت ب،سیل، انجام می شود و در بسیاری از کشورها در اثر مراقبت های ویژه، این امراض به کلی ریشه کن شده و امید به زندگی بالا رفته است پشرفت کشور در امور درمانی و بهداشتی، باعث می شود که در دراز مدت، نسل سالم تحویل اجتماع گردد کادر که بدنه جامعه و سکّان دار هدایت  فردای کشور، در بخش های مدیریتی مختلف می گردد، باید شاداب، با نشاط، توانمند و سالم باشند و بتوانند در پیشرفت جامعه از ابعاد علمی، فنی و مدیریتی، موثر واقع شوند. موارد یاد شده برای جامعه ما در حال حاضر به صورت یک آرمان است اما می شود که با تلاش، فعالیت مستمر، و مدیریت کارآمد درآینده نه چندان دور به آن رسید...................

5-آشنای بااوضاع اقتصادی وراه های مواصلاتی کشور

موردی دیگر که در اهداف اقتصادی ذکر شده و لازم است که توضیح درباره آن داده شود، آشنایی با اوضاع اقتصادی و راه های مواصلاتی کشور می باشد. اولین قدم بر ای توسعه، داشتن یک تصور شفاف و روشن، از وضعیت فعلی است. این مساله روشن می کند که جامعه، در مقایسه با کشور های جهان در چه وضعیت قرار دارد و اصولاً  فاصله ما با کشور های پیشرفته، در چه حد است چه بخش های نیازمند کار بیشتر است. اولویت روی تربیت نیروی انسانی متخصص است که طبعاً نیازمند سرمایه گذاری در بخش های آموزشی و دانشگاهی است یا در صنعت و معدن؟ آیا صنایع مادر باید توسعه پیدا کند که نتایج آن زمان بر است و به شکل تدریجی و مداوم در بلند مدت افزایش می یابد؟ یا صنایعی که اشتغال زا است و نتایج آن به صورت فوری در زندگی مردم ملموس باشد؟ استاندارد های جهانی توسعه در چه حد است و چه راه کارهایی برای رسیدن به آن نیاز است؟. نیاز امروز ما توسعه اقتصادی است که شامل تحولات اقتصادی و تغییرات فکری و اجتماعی و بهبود در میزان تولید و درآمد شامل دگرگونی اساسی در ساختهای  نهادی، اجتماعی، اداری و همچنین سمینار ها و وجهه نظر عمومی مردم است یا رشد اقتصادی است که تاکید بیشتر بر پارامتر های اقتصادی و کمی مثل درآمد سرانه یا تولید بیشتر می کند؟ برای رسیدن به توسعه اقتصادی باید شاخصهای آن را شناخت و با شناخت علمی به سمت آن حرکت کرد.

شاخصهای توسعه اقتصادی عبارتند از : در آمد سرانه و در آمد ملی بالا، توزیع نسبتاً عادلانه ثروت، بخش فعال صنعتی، رفاه اجتماعی، ارائه خدمات آموزش مناسب پیشرفته، اشتغال، تعادل بین جمعیت و اقتصاد، حمل و نقل مناسب، امنیت فردی و اجتماعی، آزادی سیاسی، بهداشت، تغذیه کافی، برنامه های حمایتی، تولید انبوه، صادرات متنوع و فراوان، امید به زندگی بالا، اشتغال زیاد در بخش صنایع، بازار فعال، تقسیم کار، همبستگی ملی، فرهنگ اقتصادی، کار و روحیه مشارکت در مردم.[8] اهداف عمده توسعه اقتصادی بالا بردن سطح زندگی، ایجاد اشتغال، توزیع برابر و عادلانه در آمد و سرمایه ملی در میان گروه های مختلفی جغرافیایی گوناگون، با تاکید بر مناطق محروم است.

تحولات اقتصادی در سطح جهان و بیداری ملتها باعث شده است رفاه عمومی و میزان برخورداری کشور ها از امکانات بهداشتی تغییر چشم گیر داشته باشد. اما هنوز کشورهای فقیر مانند اتیوپی و افغانستان که در قعر جدول از نظر توسعه نیافتگی قرار دارد، با هیولای فقر دست و پنجه نرم می کند و این مساله از آمارهای ارائه شده از طرق کارشناسان بین المللی بخوبی روشن می گردد.

 حمل ونقل و راههای مواصلاتی

وضعیت راههاو جادهها در افغانستان بسیار نا مطلوب است. در دهه های 70و60بنا به ملاحظات اقتصادی-سیاسی،ارتباط جاده ای بین کابل و شهر های اصلی بطور قابل ملاحظه ای پیشرفت کرد اما ارتباط جاده ای بین شهر های کوچک و سایر ولایات،رشد نکرد و اکثراخاکی باقی مانده است .تا سال 1984 میلادی جمعا 21000کیلومترجاده و جود داشته است که از این مقدار 2800کیلومترآن آسفالته ودارای زیرسازمستحکم است ،بقیه اغلب شوسه هستندو یا دارای زیر ساز ضعیف می باشند.طبق یک سیاست خاص ،جاده آسفالته به صورت یک شاهراه،بطور کمر بندی دور می زند . این جاده از حدود شمال هرات در تورغندی (مرز بین افغانستان و ترکمنستان)آغاز می گردد از طریق هرات راهی جنوب کشور می شود با گذشت از فراه به هلمند و قندهار می رسد وآنگاه با پشت سر گزاشتن دشتهای بین غزنی و زابل ،به کابل می رسد ودر ادامه باگذشت از پروان و تونل سالنگ،به شمالی ترین نقطه کشور یعنی مزار شریف می رسد ودر رود مرزی آمو به خاک ترکمنستان، متصل می گردد.جاده سراسری شمال و جنوب-غرب کشور،بر اساس یک سیاست و معامله پنهانی، از طرف دولت ظاهر شاه،در دهه 60 میلادی به آمریکا وشوروی سپرده شد.بدین ترتیب جاده هرات –قندهار،و کابل –مزار شریف، توسط شوروی ها،و جاده قندهار –کابل توسط آمریکا ساخته شد.

عمده ترین جاده ها

جاده کابل –قندهار اسپین بولدک 621 کیلومتر

جاده کابل ترخم332 کیلومتر

جاده قندهار-هرات ترغندی678 کیلومتر

جاده هرات- اسلام قلعه(مرزایران)124 کیلومتر

جاده کابل- مزار شریف621 کیلومتر

تونل سالنگ با 3000متر طول و3500 متر ارتفاع از سطح دریادر سال 1324 شمسی ساخته شده است که هم اکنون جاده کابل به مزار شریف از آن می گذرد.

بر اساس آمار بدست آمده تا سال 1377 شمسی، از کل جاده های ذکر شده،فقط 2793 کیلومتر آسفالت شده است.

 بنادر و کشتیرانی

افغانستان محاط به خشکی است واز نظر جغرافیای به دریای آزاد راه نداردواز این جهت بطور طبیعی فاقد بنادر وکشتیرانی می باشد.در افغانستان رود های پر آب زیاد وجود دارد اما تنها رود قابل کشتیرانی،رود مرزی آمودریا در شمال کشور واقع در مرز افغانستان و ترکمنستان، است.عمق و پهنای این رود خانه بستگی به جریان آب که آنهم متأثر از بارندگی و عدم آن است،دارای افت وخیز می باشد.وضعیت این رود به قسمی است که تنها قایقها و لنجهای کوچک،قادر به حرکت در آن هستند.بر روی این رود خانه پلی توسط شورویها ساخته شده که افغانستان را به ترکمنستان متصل می کند.

راه آهن

یکی از شاخصهای توسعه وجود راههای مدرن وخطوط ریلی می باشد.نقش راه آهن در حمل ونقل وجابجای سریع کالا،از اهمیت زیاد بر خوردار است به همین جهت هر ساله میلیونها تن کالا و میلیونها مسافر از طریق خطوط ریلی ،در کشور های پشرفته جابجا می شود.حمل و نقل اجناس،  با قطار،بعد از کشتیرانی در درجه دوم اهمیت قرار دارد.با تمام اینها افغانستان فاقد خطوط ریلی می باشد.به جرأت می توان گفت که این کشور جزء معدود کشور های است که راه آهن در آن توسعه نیافته است.تنها در دوبخش کشور آنهم بصورت بسیار جزئ، راه آهن وجود دارد،حدود 15 کیلومتراز ترمز در ازبکستان تا خیبر در افغانستان،و حدود ده کیلومتر از کوشکادر ترکمنستان تا تور غندی در افغانستان، راه آهن وجود دارد.کشور های همجوار افغانستان هم چون ایران ،پاکستان ،ازبکستان و ترکمنستان راه آهن شان را تا نزدیکیهای مرز افغانستان توسعه داده اند ولی بیرو ن از مرز متوقف مانده اند. بعد از تحولات جدید سیاسی در افغانستان،ایران از محل کمکهایش برای باز سازی افغانستان،پروژه ساخت راه آهن،که خط راه آهن خراسان را از طریق شهر مرزی تایباد به هرات متصل می کند،در دست ساخت دارد وبه زودی به بهره برداری می رسد.

 فرود گاه

افغانستان دارای 46 فرود گاه است که از این تعداد10 فرود گاه با باندهای آسفالت شده و 36 فرودگاه آسفالت نشده(غیر قابل استفاده)می باشد.در حال حاضر فرودگاههای شهرهای کابل ،هرات،مزار شریف،قندهار  فعال هستند که فقط فرود گاه کابل،دارای پرواز های بین المللی می باشد.شرکت ملی هواپیمای افغانستان آریانا نام دارد که دارای یک ناوگان هوای متشکل از 10 فروندهوا پیما می باشد که در خطوط داخلی و بین المللی فعال است[9].

معارف کشور از طریق دروس جغرافیای طبیعی و اقتصادی با تأکید بر ظرفیتها و توانائهای و ضرورتهای لازم،اهمیت انکشاف و توسعه راههای مواصلاتی ونقش آن در تحولات اقتصادی را، با شیوه علمی و اکادمیک ،متناسب با توان علمی دانش آموزان،به آنان انتقال دهد.باز شناسی علت های عقب ماندگی کشور در این موضوع از طریق کالابد شکافی راهبرد های نا موفق دولت مردان در گذشته،و بررسی شیوه های توسعه ملی در این راستا،در قالب موضوعات درسی، می تواند در جهت دهی دانش آموزان به سمت فردای روشن از طریق فعالیت های علمی مستمیر، نقش ارزنده ای ایفا کند.                 

کاستی ها

 درباره کاستی هاونقایض اهداف اقتصادی باید گفت همانطور که در تبین این اهداف به موارد مثبت آن، اشاره گردید، در اینجا به موارد که ذکر نگردیده و باید ذکر میشد، اشاره می شود. این موارد را می توان به قرار ذیل دسته بندی کرد:

1.         عدم وابستگی اقتصادی

یکی از مواردی که باید به عنوان اهداف ذکر می شد، عدم وابستگی اقتصادی است که از آن به استقلال اقتصادی هم یاد شده است. وابستگی آن است که فرد یا جامعه نمی تواند نیاز های اساسی خود را تامین کند و برای این

 منظور، ناچار است که از دیگران کمک بخواهد. پذیرش این نوع کمک مشروط به شرایط است که کشور کمک دهنده مرتبط، پیشنهاد می کند. جذب این کمک ها هیچ راهی جز پذیرش و تقبل شرایط ارائه شده نیست ولو اینکه به وابستگی سیاسی و تحت قیومیت قرار گرفتن تمام شود.

جامعه که به استقلال اقتصادی رسیده است، در تامین منافع و نیازهای خود مشکل ندارد و متکی به دست آورد های علمی و فنی خویش است و برای اجرای پروژه های اقتصادی از امکانات خود استفاده می کند. چنین خصوصیت جامعه را مستقل نگه میدارد و از سقوط و وابستگی نجات می دهد چون با اتکای به دانش و تجربه خودی، عقب ماندگی فنی – صنعتی جبران می شود،آگاهی به توسعه جایگاه مناسب پیدا می کند، وجدان کاری رشد می کند  درک درست از تلاش روشمند پیدا می شود، راحت طلبی و فقدان مهارت کاری، تبدیل به تلاش و کسب مهارت های کاری می شود، نظام آموزش توانا و برجسته شکل می گیرد، تحقیقات و پژوهش، توسعه پیدا می کند، نوآوری در عرصه های مختلف که نتیجه تحقیقات است به چشم می خورد کاستیهای برنامه ریزی مدیریت بر طرف می شود، مدیریت توانا و ارزشمند، شکل می گیرد، تکنولوژی بومی شده وجامعه،از پیشرفت تکنولوژیک در عرصه های مختلف، برخوردار می گردد و  . . .

اما جامعه وابسته از هر جهت در تنگنا و مضیقه قرار دارد. چون با فقدان رشد علمی، برای شکوفایی استعدادها، کار اساسی صورت نمی گیرد، از توانایی نخبگان علمی و فرهنگی استفاده منطقی بوجود نمی آید و این مساله باعث فرار مغز ها می شود، احساس خود کم بینی و حقارت نه تنها دربدنه جامعه، که در بین سران حکومت و نخبگان نیز وجود دارد، اعتماد به نفس و باور قدرت خودی شکل نمی گیرد و این مساله باعث استحاله فرهنگی می گردد.

باید باور کرد و پذیرفت که رسیدن به استقلال اقتصادی با همت بالا و عزم راسخ کاری شدنی است. با این رویکرد ترس، خود باختگی و سلطه پذیری که از عوامل بازدارنده استقلال است، جایش را به اطمینان و اعتماد به نفس و باور به خواستن و توانستن است می دهد. حضرت علی (ع) می فرماید: هر سختی و بن بست، راه خروج و گشایش دارد[10].

امام صادق (ع) می فرماید: آنانکه به وضع موجود راضی اند (و تلاش برای رسیدن به کمال بیشتر و پیشرفت انجام نمی دهند) و آنچه را دارند، بهترین میدانند ( و یا تغییر و تحول برای جامعه بهتر را نا ممکن می پندارند) تیره روزترین کسانند و سرمایه عمر خوش را تباه می سازند[11].

توسعه و رشد

توسعه و رشد از واژگانی است که مورد پسند هر ملت و مذهب است و اسلام نیز به این مقوله با دید مثبت نگریسته و نه تنها هیچ محدودیت برای آن قائل نشده، بلکه آن را یکی از اهداف اقتصادی قرار داده است.

امام علی (ع) می فرماید: هر که آب و خاکی بیابد باز هم فقیر باشد خدا او را از رحمت خود دور کند[12]. این کلام بزرگ می رساند که از کار روی زمین میتوان به توسعه رزق و روزی و رهایی از فقر دست پیدا کرد. اسلام بر آباد کردن شهرها وزمین ها تاکید می کند و آن را از عوامل رشد تولید می داند. قران می فرماید: خدا شما را از زمین ایجاد کرد و آبادی آن را به شما واگذاشت[13].

پیامبر اسلام می فرماید: هر که زمینی دارد، آن را بکارد و گرنه به برادرش بدهد و از آن اجاره نگیرد[14]. و این سفارش پیامبر اهمیت تلاش در جهت توسعه و رشد را می رساند از طریق استفاده از زمین و اینکه زمینی را نباید تعطیل و بدون استفاده رها کرد بلکه از زمین بهره گرفت. در نامه امام علی (ع) به مالک اشتر یکی  از وظایف حکمران اسلامی آبادی شهرها یاد شده است[15]. سرمایه گذاری در جهت رشد اقتصادی در اسلام توصیه شده و از راکد گذاشتن مال و سرمایه منع شده است.

2.         بهبودی رفاه عمومی

رفاه عمومی یعنی برخورداری از امکانات مادی و ارتقای مظاهر زندگی، خداوند نعمتهایی خود را برای رفع نیازهایی مانند خوراک، پوشاک، مسکن و سایر لوازم زندگی انسانی قرار داده است و از انسان ها می خواهد با تلاش و کوشش و بهره برداری از منابع موجود در روی زمین مانند انواع میوه، گوشت حیوانات، دانه های ارزشمند دریایی مانند مرجانها و مروارید ها، انواع لباس، خانه از ابتدای گرفته تا قصر و نعمتهای دیگر مانند انواع زینت ها،  استفاده از جنگل ها، کوهها دشتها، رودها، دریاها، حیوانات و . . . به راحتی و رفاه برسد و برای هر مورد که ذکر شد اشاره در قرآن شده است. مثلاً قرآن می فرماید: از روزی های پاکیزه ای که برای شما قرار دادیم بخورید[16].

تمام اینها برای این است که انسان از رنج زندگی، رهایی یابد و در رفاه و آسایش به سر برد، در زندگی کمبود نداشته باشد و از دیدن انواع زیبای که در طبیعت قرار دارد لذت ببرد و حتی نسبت به افراد که خود را از این زیبایی ها محروم می کند با عتاب می فرماید: چه کسی زیور و زینت الهی و روزیهای پاکیزه ای که ما برای شما قرار داده­ایم بر شما حرام کرده است[17].

ای مومنان چیزهای خوب و پاکیزه را که خدا بر شما حلال فرموده بر خود حرام نکنید[18].

تمام نعمت های که در روی زمین است حتی حیوانات را برای استفاده انسان آفریده است و فقط برای تهیه آن تلاش لازم است. نباید تصور کرد که بریدن از دنیا و حرام کردن نعمت های آن برای خود، اکتفا کردن به حداقل زندگی، مطابق تقوا و پرهیزگاری است، بلکه تقوا، با داشتن رفاه و آسایش در زندگی منافات ندارد. می توانی به عنوان یک بنده مخلص خدا هم دستورات الهی و باید ها و نباید های آن و احکام اقتصادی اسلام را در زندگی مراعات کنی و هم از نعمت ها خدا در کمال رفاه و آسودگی برخوردار باشی، رفاه در روزگار امروز یعنی داشتن خانه نسبتاً شیک و مجلل، امکانات زندگی بدون هیچ کمبود، داشتن وسیله نقلیه، شغل و درآمد مناسب، تغذیه، لباس و پوشاک، وسایل رفاهی، زینت و آرایش، و در مجموع سطح زندگی خوب و آبرومندانه. اسلام سختگیری در امور زندگی و محدود کردن مخارج خانواده با داشتن دارای و مکنت مالی را درست نمی داند و دستور میدهد که در زندگی میانه رو باشید و از افراط که منجر به ریخت و پاش، اسراف و ضایع کردن و هدر دادن نعمت های الهی می شود، پرهیز کنید، واز تفریط که منجر به سختگیری در زندگی می شود، منع کرده است و فرموده از سختگیری بر اهل و عیال خود پرهیز کنید که آرزوی مرگ شما را نکنند[19].

بنابراین رسیدن به رفاه به عنوان یک هدف اقتصادی در دستور کار جامعه ما باید قرار گیرد و این مهم در مدارس و آموزشگاه ها و مکاتب برای شاگردان گوش زد شود تا به عنوان یک اولویت کاری از همین ابتدا در ذهن شان جای مناسب را به خود اختصاص دهد در مجموع ساز و کار مناسب برای رسیدن به رفاه اجتماعی در نظر گرفته شود.

1. 3/3/1385                                                                                                                    www.kabulpress.org

2-  هما ن

3- روز نامه انیس ،چاپ کابل ، 26/4/1385                                                                                                                  

1- هما ن، 7/5/1385                                                                                                                                                

2.هفته نامه مشارکت ملی،چاپ کابل ،29/8/1385                                                                                                          

3.روزنامه چراغ ، چاپ کابل ، 5/10/1385                                                                                                                    

1.آنه ماریشمل؛ میراث فرهنگی افغانستان، ترجمه منوچهر امیر پور، به نقل از :                                                             www.bayynat.ir                                                                

[8] - جهت اطلاع بیشتر از شاخصهای توسعه- ر.ک : ریچارتی گیل – توسعه اقتصادی : گذشته  و حال- ترجمه محمود نبی زاده – نشر گسترده،تهران، 1366،  ص 42-72.

[9]-www.arveentazh.com/information/afghaninf/af

[10] - لکل ضیق مخرج.( میزان الحکمة ج 7 ص 423)

[11] - ان کنت راضیا بما انت فیه، فما احد اشقی بعمله منک واضیع عمراً. (همان ج 7 ص 187 )

[12] - وسایل الشیعه ج 12 ص 24.

[13] - سوره هود آیه  61.

[14] - علی المتقی بن حسام الدذین الهندی : کنر العمال – حلب – التراث الاسلامی - ج 15 شماره 42053.

[15] - وسایل الشیعه ج 12 ص 44.

[16] - سوره بقره ایه 172: یا ایها الذین آمنوا کلوا من طیبات ما رزقناکم

[17] - سوره اعراف آیه 32.: قل من حرّم زینة الله التی اخرج لعباده و الیبت من الرزق

[18] - سوره مائده آیه 87.:یا ایها الذین آمنوا لا تحرموا طیبت ما احلَّ الله لکم.

[19] - وسایل الشیعه ج 15 ص 249 ج 6.